روایت یک جنگ پاک

از جمله تاکیدات مهم و مداوم رهبر انقلاب در موضوع دفاع مقدس، لزوم ثبت خاطرات شهدا و ایثارگران و انتقال ارزشهای دفاع مقدس به نسل جوان است. به همین منظور و با توجه به سالروز فتح خرمشهر، پایگاه اطلاع رسانی

با استناد به آیهی شریفهی: «ذَکِّرْهُم بِأَیَّامِ اللَّهِ»، رهبر انقلاب یادآوری روزهای دفاع مقدس را یک امر ضروری میxadدانند با توجه به این امر به نظر شما ضرورت این یادآوری در چیست؟
معمولا ذکر نقطهی مقابل غفلت است، بههمین دلیل برای اینکه وقایع و حوادث دفاع مقدس به نسیان سپرده نشود، باید مستمر یادآوری شود. اصل حوادث و اتفاقات و همچنین شخصیتهای دفاع مقدس را باید یادآوری کرد. در دفاع مقدس مثل حادثهی مهم عاشورا، جریان حق و باطل مشخص بود. تعبیراتی که در مورد تمیز جبههی حق و باطل از یکدیگر به ما رسیده است، از مسائل مهم است. حتی یک تعبیری در رجز علی اکبر علیهالسلام در روز عاشورا است که میفرمایند: «الحرب قد بانت لها حقائق و ظهرت من بعدها مصادق» به این معنی که در جنگ حقیقتxadها روشن میxadشود و در جنگ است که میزان صداقتxadها مشخص میxadشود. نظر رهبر انقلاب در وهلهی اول نیز این است که اساس دفاع مقدس شناخته شود، جایگاه دفاع مقدس بهعنوان یک نبرد مقدس از این حیث که در این جنگ یک حکم بزرگ الهی مورد توجه ملت ایران بود.

برهمین مبنا این جهاد مقدس دفاعی، جایگاه ویژهxadای در معارف اسلامی ما دارد که نباید فراموش شود. ما در جنگ هم جهت جبههی حق را باید بشناسیم و هم جبههی باطل را تا این تصویر کامل شود. همانطور که در عاشورا صف اباعبدالله حسین علیهالسلام و صف عمر سعد و ابن زیاد و یزید ملعون کاملا شناخته شد، ما هم نیازمند این هستیم که در این عرصه یادآوری کنیم و غفلتشکنی داشته باشیم. این شناخت همیشه به کمک ما میآید و نفس عبرتxadآموزیxadها به رشد جامعه کمک میxadکند کمااینکه در یک روایتی است «اَلاِعتِبار یفیدُکَ الرَّشاد» در جای دیگری امیرالمومنین علی علیهالسلام میفرمایند: تداوم عبرتxadها مایهی بصیرت میxadشود و موجب جلوگیری از شکست معنوی میxadشود.

یک امتی که خون داده و فداکاری کرده نباید این فداکاریxadهایش هدر رود و لازم است این برای همیشهی روزگار باقی بماند و مردم منتفع شوند. وهلهی دوم شخصیتxadهایی هستند که در این جنگ خودشان را نشان دادند. از این نکته هم نباید غافل شد که دفاع مقدس موجب شکوفایی چه استعدادهایی شد و چه از خودگذشتگیهایی در این راه صورت گرفته است.

عدهای در بازنمایی تصویر دفاع مقدس، صرفا وجهی سخت و نبرد فیزیکی آن را میبینند و بنابراین در عمل، چارهای ندارند جز آنکه چهرهای ضدجنگ به خود بگیرند، در حالیکه جنگ ما محدود به این وجه نمیشود، بهنظر شما دفاع مقدس چه تمایزی با سایر جنگهای جهان معاصر داشت؟
مهمترین ممیزهی دفاع مقدس در مقابل جنگxadهایی که در دنیا بوده این است که این دفاع براساس یک حکم الهی انجام شده است. هر چیزی که به خداوند منتسب شود، تقدس مییابد. ما وجهی ممیزهی اول را در هدف مقدس میxadدانیم. نکتهی دیگر این است که ما در صحنهxadهای مختلف جنگ میبینیم که این جنگ یک جنگ پاک است، من مثال بزنم تا واضحتر شود. ببینید در عملیات رمضان، برای اولینبار بود که حضرت امام اجازهی ورود محدود به خاک عراق، تا جاییکه به مردم شهرها آسیب نرسد را صادر کردند. اما وقتی که رزمندگان وارد خاک عراق میشوند یک شبههxadای برایxadشان پیش میxadآید و بهصورت جمعی از حضرت امام استفتاء میکنند که آیا اشکال ندارد ما در اینجا نماز بخوانیم؟ آیا نماز در اینجا غصبی حساب نمیشود؟ امام در پاسخ میxadفرمایند: خیر، شما چون برای دفاع از اسلام رفتید اشکالی ندارد. با همین سؤال مشخص میشود که این رزمندگان مسألهی مهمxadتری دارند، چون اگر برای خاک جنگیده باشند علیxadالقاعده نباید دغدغهی زمین داشته باشند، میگویند ما آمدیم اینجا را گرفتیم و نمازمان را هم میxadخوانیم. اما میبینیم اینطور نیست.

یا در جای دیگری رزمندهxadای سؤال میxadکند من از یک اسیر عراقی با مقداری آب خنک و هندوانه پذیرایی کردم و او متقابلا دو عدد ساعت، یکی برای من و یکی برای پسرم و یک انگشتر طلا برای همسرم هدیه کرد، آیا من میxadتوانم این را بردارم؟ امام فرمودند چون خودش با رضایت داده بلا اشکال است. خب اگر این رزمنده برای غنیمت جنگیده باشد، دیگر نباید برایش مهم باشد که سؤال کند آیا حلال است یا نه؟ یا بعضی وقتxadها ما میبینیم که نه تنها چیزی از دشمن گرفته نشده بلکه چیزی هم داده شده است. مثلا در یک عملیاتی، یکی از فرماندهان ارشد عراقی در قرارگاه مرکزی مورد بازجویی فرماندهان قرار میxadگیرد و نیاز بود اطلاعات این فرد اخذ شود و او تخلیهی اطلاعاتی شود. این فرماندهی عراقی خیلی مضطرب بود و براساس آن ذهنیتی که داشت، فکر میxadکرد پس از بازجویی بلافاصله اعدام خواهد شد. سردار سرلشکر پاسدار مصطفی ایزدی از فرماندهان عالی سپاه، وقتی دید آن عراقی تا این اندازه آشفته و به هم ریخته است انگشتر خودش را در میxadآورد و وارد انگشت این فرد میxadکند و به او هدیه میxadدهد. آن اسیر عراقی وقتی این حالت را میxadبیند نه تنها از آن آشفتگی خارج میxadشود بلکه تحت تأثیر قرار میxadگیرد و ذهنیتش هم اصلاح میxadشود. یا در جایی که شهید کشوری در رأس یک گروه اسکادران هلیxadکوپترهای تهاجمی مأمور انهدام یک انبار مهمات در داخل خاک عراق میشود، این انبار در دل یک روستای عراقی قرار گرفته بود، ایشان بهعنوان لیدر پروازی باید اولین آتش را میxadکرد و بهدنبال او بقیه هم آتش میxadکردند، اما او در یک لحظه میxadبینید یک زن جوان عرب با فرزند خردسالش در کنار این انبار مهمات در حال پهن کردن رخت روی طناب هستند، او وقتی این صحنه را میxadبیند دستور بازگشت میxadدهد و برمیگردد. اطرافیان که متوجه قضیه نبودند گفتند چرا شلیک نکردید؟ گفت مگر آن زن و بچه را ندیدید؟ اگر میxadزدیم هر دوی آنها هم کشته میشدند، ما با مردم نمیxadجنگیم، ما با رژیم صدام جنگ داریم.

حالا این رفتار را مقایسه کنید با آن چیزی که در غزه اتفاق افتاد، در یمن دارد اتفاق میxadافتد، هر روزه هزاران انسان بیxadگناه را دارند به خاک و خون میxadکشند. وقتی این دو نوع رفتار را شما مقایسه میکنید، انسان میxadگوید این جنگ، پاک بوده و برای امیال نفسانی یا قتل و تصرف خاک یا غنائم مادی نبوده است.

رهبر انقلاب هدف از تهاجم فرهنگی را دوری از فرهنگ مقاومت و جهاد میدانند، از سوی دیگر ایشان شهدا را به صخرههایی تشبیه میکنند که جامعه در آسیبها و ابتلائات باید از آنها کمک بگیرد. بهنظر شما شهید چگونه میتواند جامعه را در آسیبهای اجتماعی کمک کند؟
تردیدی نیست که یکی از اهداف دشمن در تهاجم فرهنگی دور کردن مردم از فرهنگ جهاد و ایثار و مقاومت است، چراکه جامعهxadی متکی به ایثار و شهادت مسلما تحت سلطه در نخواهد آمد و عزت خود را هیچ وقت با ذلت معاوضه نخواهد کرد. عنصر مقاومت عنصر حیاتxadبخش و موجب بقای جامعه است. تکتک رزمندگان، ایثارگران و جوانان ما میxadتوانند قله و صخرههای ستبر و استوار و ستونxadهای استقامتی باشند برای ملت ما. ما در روایت هم این تشبیه معقول به محسوس را داریم که امیرالمؤمنین علیهالسلام در مورد مالک اشتر میxadفرماید مثل یک کوهی بود مالک. این تعبیری که حضرت آقا دربارهی رزمندگان و شهدای ما دارند، همان تشبیه معقول به محسوس است که بهتر بتوانیم متوجه حقیقت شویم. در روایت داریم از کوه میxadتوان کاست ولی از ایمان مؤمن کاسته نمیxadشود، تعبیر داریم «الْمُؤْمِنُ کَالْجَبَلِ الرّاسِخِ لا تُحَرِّکُهُ الْعَواصِفُ»، یعنی مؤمن مانند کوه استوار است و بادهای تند او را تکان نمیدهد. در تعابیر داریم حتی از کوه هم محکمxadتر است، «المؤمنُ أصْلَبُ مِن الجَبلِ»، مؤمن از کوه هم استوارتر است، همینطور در جای دیگر داریم «المؤمنُ کَهف لِلمُسلِمین»، یعنی مؤمن مثل یک پناهگاه برای مسلمانان است. بله شهدا که مظهر کامل ایمان هستند، پناهگاه هستند. این تعابیر که حضرت آقا دارند در حقیقت برگرفته از این معارف الهی است، شهدا همچنان پناهگاه هستند، روشنگری میxadکنند و دستگیری میکنند. مثل امام حسین علیهالسلام، در آن حدیث معروف دربارهی امام حسین علیهالسلام هست «إِنَّ الحُسَـینَ مِصـباحُ الهُـدی وَسَفینَــة النّجاة». پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم نیز در مورد انسانxadهای مخلص تعبیری دارد که میxadفرماید: «طوبی للمخلصین اولئکَ مصابیحُ الهدی، تنجلی عنهم کلٌّ فتنه، ظلماء»، خوش به حال مخلصین، که هر فتنهxadای مثل شب تار به واسطهی اینها برطرف میشود. یا تعبیری امیرالمومنین علی علیهالسلام دارد که میxadفرماید: «شُقُّوا أَمْوَاجَ اَلْفِتَنِ بِسُفُنِ اَلنَّجَاةِ» امواج فتنهxadها را با سفینهxadهای نجات بشکنید. ما مخلصxadتر از شهدا نداشتیم، طوبی للمخلصین همین شهدا هستند که اینها فتنهxadشکن هستند.

شما بهعنوان فردی که سالها مسئول بنیاد حفظ و نشر آثار دفاع مقدس بودید، بفرمایید ثبت و انتشار خاطرات شهدا و ایثارگران چه نقشی در احیای ارزشها و معارف دفاع مقدس دارد؟
ببینید اگر دفاع مقدس را یک گنج فرض کنیم یا یک معدن بزرگ که آقا هم تأکیدشان بر همین نکته بود، ما یک بحث استخراج داریم که این با شنیدن، مکتوب کردن و ذخیرهxadسازی محقق میxadشود. یعنی گام اول این است که اینها را از زبان کسانیکه این حوادث را خلق کردند، بشنویم و ثبت و ضبط و مکتوب شده و در نهایت، تبدیل شود به یک کالای قابل عرضه.

در حوزهی استخراج اسناد و مدارک، کتابxadها و شخصیتxadهایی که مؤثر بودند در سه سطح ابتدایی، سطح عملیاتی و سطح استراتژی یا راهبردی باید بررسی شوند. خود حضرت آقا از شخصیتxadهایی هستند که در سطح راهبردی جنگ اثرگذار بودند. در مقابل هم کسانی بودند که تأثیرگذار بودند، کسانیکه پشت صحنه به جبههی مقابل ما کمک میکردند یا بهصورت علنی در رژیم بعث فعالیت میکردند. متأسفانه در این زمینه کار زیادی صورت نگرفته است. من میxadخواهم تأکید کنم که در بخش استخراج هنوز خیلی حرفxadها مانده است، هنوز همین حرفxadهای مادران و پدران شهدا، خاطرات و سبک زندگی شهدا بهطور کامل استخراج نشده است، در حالیکه میتواند خیلی اثرگذار باشد. در حقیقت ما سوژهxadهای زیادی داریم که باید تبدیل به بانک سوژه شود.

از سوژهxadها باید ایده استخراج شود، ایده تبدیل شود به طرح و طرح تبدیل شود به اثر، حالا در قالب یک اثر ادبی یا فیلم سینمایی یا یک کار معماری یا در قالب یک آهنگ موسیقی انقلابی و حماسی میxadتواند قابل عرضه باشد. من در این موارد احساس میxadکنم هنوز دنیای هنر ما نتوانسته خود را هماهنگ کند.

در دنیای موسیقی، یک سمفونی وجود دارد بهعنوان چهار فصل که مستمع وقتی این سمفونی را میشنود، چهار فصل طبیعت در ذهنش تداعی میشود. یکبار با گروهی از موسیقدانان ملاقات داشتم و به آنها گفتم اگر میتوانید مثل آن سمفونی چهار فصل تصویر کنید که وقتی مستمع گوش میxadکند مثلا احساس کند که کنار هور است و باد در این نیxadها به وزش درآمده و همزمان رزمندهxadها آماده میxadشوند، یکی حمایل میxadبندد، یکی سربند میxadبندد، یکی دارد قایق را آماده میکند. فرد لحظه به لحظه جلو میxadرود و از آبراه عبور میxadکند، با لجمن دشمن برخورد میxadکند درگیر میxadxadشود و آتش میکند، عدهxadای به شهادت میxadرسند و عدهxadای از دشمن عبور میکنند. اگر موسیقی ما بتواند این صحنهها را ترسیم کند واقعا هنر کرده است.

منبع: دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبری